လွယ်အိတ်တစ်လုံးနဲ့ သယ်နေရတဲ့ ဘဝတွေ
ရေးသူ – လှိုင်း၊ MFP ဆောင်းပါး၊
“ကျမပိုင်ဆိုင်တဲ့ ရွှေတွေ၊ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ပလက်စတစ်အိတ် အထပ်ထပ်နဲ့ ချည်၊ လွယ်အိတ်ထဲ ထည့်ပြီး သွားလေရာ လွယ်သွားတာ ပိုစိတ်ချတယ်” လို့ မကွေးတိုင်း အနောက်မြောက်ခြမ်းမှာ နေထိုင်နေတဲ့ မမေသူ (အမည်လွှဲ)က သူ့ရဲ့ လွယ်အိတ်ထဲက စာရွက်စာတမ်းတွေ၊ ရွှေတိုရွှေစတွေကို ပြန်စစ်နေရင်းက ပြောပါတယ်။
လွယ်အိတ်ထဲမှာ မမေသူတို့ မိသားစုပိုင်ဆိုင်တဲ့ ရွှေတိုရွှေစတချို့၊ ကလေးငယ်လေးနှစ်ယောက်ရဲ့ ချက်ကြိုးလေးတွေ၊ မှတ်ပုံတင်နဲ့ အိမ်ထောင်စုဇယား၊ မြေပိုင်ဆိုင်မှုစာရွက်တွေ စတဲ့ အရေးကြီး စာရွက်စာတမ်းတွေ အစုံပါပါတယ်။
“ကျမတို့ရွာ ဗုံးကြဲခံရတော့ ညကြီး ၂နာရီလောက်။ ရွာထဲကို ဗုံးတွေကြဲတာ ဗြောင်းဆန်နေတာပဲ။ ရွာပတ်ပတ်လည်ကိုကျတော့ မီးလောင်ဗုံးတွေ ကြဲတာ။ ရွာထဲကနေ အပြင်မထွက်နိုင်အောင်ပေါ့။ ကျမတို့ တစ်ရွာလုံးကို မီးလောက်တိုက်သွင်းတာ” လို့ မမေသူက ၂၀၂၅ ခုနှစ်ထဲမှာ သူ့ရဲ့ ရွာလေး ဗုံးကြဲခံခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်စဥ်ကို ပြန်ပြောင်းပြောပြပါတယ်။
အရေးကြီးစာရွက်စာတမ်းတွေနဲ့ ပိုင်ဆိုင်သမျှ တန်ဖိုးရှိပစ္စည်းတွေ ထည့်ထားတဲ့ အဲ့ဒီ့လွယ်အိတ်ကို လေယာဥ်သံကြားလို့ ပြေးတိုင်း ကိုယ်နဲ့မကွာ သယ်ဆောင်ခဲ့တာဟာ သူတို့ရွာ လေယာဥ်နဲ့ ဗုံးကြဲခံရတဲ့ ညကနေ စတင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်လို့ မမေသူက ပြောပါတယ်။
“ကျမတို့အိမ်ဆိုလို့ရှိရင် ဗုံးကျပြီး ကျင်းကြီးဖြစ်သွားတာ။ ကျမသား အကြီးလေးဆိုရင် ၁၅ တောင်လောက် လွင့်သွားပြီး နဂါးမောက်နွယ်ပေါ် သွားတင်နေတာ။ အငယ်လေးကိုတော့ သစ်သားပုံအောက်ကနေ ဆွဲထုတ်ခဲ့ရတာ” လို့ မမေသူနဲ့ တစ်ရွာတည်းသားချင်းဖြစ်တဲ့ မနွယ်ကလည်း ပြောပြပါတယ်။
အဲ့ဒီ့ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မနွယ်ရဲ့ ညို့သကျည်းရိုးနဲ့ မနွယ်ရဲ့ အမျိုးသားပေါင်မှာလည်း ဗုံးစထိမှန် ဒဏ်ရာတွေ ရခဲ့ပြီး တစ်နှစ်ကျော်ကြာပြီဖြစ်တဲ့ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆေးဝါးကုသရေး အခက်အခဲတွေကြောင့် အသားထဲ နစ်ဝင်နေတဲ့ ခဲစတွေ မထုတ်နိုင်သေးတဲ့အပြင် ရွာထဲမှာရှိတဲ့ အိမ်မှာလည်း မနေရဲတော့ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။
“ကျမ အမျိုးသားဆို ပတ်တီးလိပ် ငါးလိပ်ထည့်ရတာ။ ရက်ပေါင်း ၅၀ လောက် နေ့တိုင်း ဆေးထည့်ရတယ်။ ဗုံးကြဲခံရတာ တစ်နှစ်ကျော်ကြာပြီဆိုပေမယ့် အထဲမှာ အစတွေ ကျန်နေသေးတယ်” လို့ မနွယ်က ဆိုပါတယ်။
စစ်အုပ်စုက ရွာထဲကို ဗုံး အလုံး ၅၀ ကျော် ကြဲချခဲ့တဲ့အပြင် အရပ်သားတွေ ရွာပြင်မထွက်နိုင်အောင်လို့ ရွာပတ်ပတ်လည်ကိုလည်း မီးလောင်ဗုံးတွေ တရစပ် ကြဲချခဲ့တဲ့အတွက် ရွာထဲမှာဘဲ ပိတ်မိနေကြပြီး မမေသူတို့ဟာ အဲ့ဒီ့ညက ငရဲခန်းကို ဖြတ်သန်းခဲ့ကြရပါတယ်။
ရွာရဲ့ တစ်ဝက်လောက်ရှိတဲ့ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့တဲ့ အိမ်ခြေတွေထဲမှာ ဒေါ်မြမြရဲ့ အိမ်လည်း ရစရာမရှိအောင် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရပါတယ်။ အဲ့ဒီ့နောက် အိမ်ပြန်ဆောက်နိုင်ဖို့လည်း မလွယ် တဲ့အတွက် တောတိုက် (လယ်စောင့်တဲ)မှာပဲ သားဖြစ်သူ လင်မယားနဲ့အတူ နေထိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။
လေယာဥ်ဗုံးကြဲခံရပြီးတဲ့နောက် အသက် ၆၀ အရွယ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ ဒေါ်မြမြဆီမှာ စမ်းသပ်ရှာဖွေလို့မရတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေအပြင် စိတ်ရောဂါတစ်မျိုးကိုလည်း ရရှိခဲ့ပါတယ်။ တချို့ ညဘက်တွေမှာလည်း အိမ်မပျော်နိုင်တော့တဲ့အပြင် လေယာဥ်သံတွေလည်း အမြဲလိုလို စိတ်ထဲမှာ ကြားနေရတတ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ မိသားစုက မြို့ပေါ်ခေါ်သွားပြီး ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးချက်တွေ လုပ်ပေးပေမယ့် ရောဂါကို ရှာဖွေမရခဲ့ပါဘူး။
အဲ့ဒီ့လို စမ်းသပ်ရှာဖွေလို့မရလေလေ ဒေါ်မြမြရဲ့ စိတ်ဟာ ဂယောင်ခြောက်ခြား ပိုဖြစ်လာလေလေ ဖြစ်ပါတော့တယ်။ ဒီရောဂါ အမျိုးအမည်ရှာဖွေဖို့လို့ မြို့ပေါ်တက်ပြီး စမ်းသပ်ခဲ့တဲ့အတွက် ရှိသမျှ နွားတွေလည်း ကုန်ပေမယ့် ဘာရောဂါမှန်းလည်း မသိရတဲ့အတွက် စိတ်အခြေအနေက ပိုဆိုးလာပါတယ်။
အရင်က ကျွန်းတိုင်တွေနဲ့ တည်ပြီး ဆောက်ထားတဲ့ အိမ်ကြီးကလည်း စစ်အုပ်စုရဲ့ လက်ချက်ကြောင့် မီးကျွမ်းသွားပြီး အိမ်ပြန်မဆောက်နိုင်တော့တဲ့အပြင် နွားတွေလည်းကုန်၊ ရောဂါကရှာမရတော့ ဒေါ်မြမြလည်း အိပ်ရာထဲ ခွေနေတော့တာ ဒီနေ့ထက်ထိပါပဲလို့ နီးစပ်တဲ့သူတွေက ပြောပါတယ်။
ဒါ့အပြင် နောက်ထပ် ဗုံးကြဲခံရမှာကို စိုးရိမ်ထိတ်လန့်နေကြတဲ့ ရွာသူ၊ ရွာသားတွေဟာ ရွာထဲက ကိုယ့်အိမ်မှာ မနေရဲကြတော့ဘဲ တောတိုက်တွေမှာပဲ နေထိုင်စားသောက် နေကြပါတယ်။
မမေသူတို့ ရွာမှာ ဖြစ်ခဲ့သလိုမျိုး မကွေးတိုင်းထဲက ပေါက်၊ မြိုင်၊ ရေစကြို၊ ထီးလင်း စတဲ့ မြို့နယ်တွေမှာ စစ်အုပ်စုက လေယာဥ်တွေအပြင် ပါရာမော်တာ၊ ဂျိုင်ရိုကော်ပတာတွေနဲ့ စစ်ရေးပစ်မှတ်မဟုတ်တဲ့ အရပ်သား ပစ်မှတ်တွေကို ဦးတည်တဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကလည်း ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖြစ်ပွားနေတယ်လို့ ဒေသခံတွေက ပြောပါတယ်။
“ညဘက်တွေဆို ကောင်းကောင်း မအိပ်ရဲဘူး။ ဘယ်အချိန်မှာ ငါတို့နေတဲ့နေရာကို ဗုံးကြဲသွားမလဲဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ နေနေရတယ်” လို့ မြိုင်မြို့နယ်ထဲက ရေနံမှော်တစ်ခုမှာ နေထိုင်တဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ဆိုပါတယ်။
အဲ့ဒီ့ဒေသတွေမှာလည်း စစ်အုပ်စုရဲ့ မြေပြင်စစ်ကြောင်းထိုးတာနဲ့ လေကြောင်းအသုံးပြု ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်တာတွေကြောင့် ဒေသခံပြည်သူအများစုက နေရပ်၊ အိုးအိမ်စွန့်ခွာပြီး တောတောင်လျှိုမြောင်တွေ ကြားမှာ စိတ်ပင်ပန်းမှု များစွာတွေနဲ့အတူ နှစ်ရှည်စစ်ရှောင်တွေအဖြစ် နေထိုင်နေကြရပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းရေးရုံး (UNOCHA – Myanmar) ကလည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက် စစ်အာဏာသိမ်းတဲ့အချိန်ကနေ ၂၀၂၅ နှစ်ကုန်ပိုင်းအထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ဖြစ်ပွားတဲ့ လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲနဲ့ ပဋိပက္ခတွေကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးရသူဦးရေ ၃ ဒဿမ ၅ သန်းကျော် ရှိနေပြီလို့ ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုဟာ စစ်ရေးပစ်မှတ် မဟုတ်တဲ့ လူနေအိမ်တွေ၊ ဘာသာရေး အဆောက်အဦတွေ၊ ဆေးရုံ၊ စာသင်ကျောင်းနဲ့ လူစုလူဝေး အများဆုံးရှိတဲ့ နေရာတွေကို ဦးတည်ကာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ အများဆုံး ပြုလုပ်လေ့ရှိတယ်လို့ ကိုယ်တိုင်ကြုံရသူတွေက ပြောပါတယ်။
အဲ့လို စစ်အုပ်စုရဲ့ ပြည်သူကို ပစ်မှတ်ထားတဲ့ လေကြောင်း တိုက်ခိုက်တာတွေကြောင့် ဒေသခံ ပြည်သူတွေ များစွာ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ကြပေမယ့် စစ်အုပ်စုဘက်ကတော့ သူတို့ ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ အဲ့ဒီ့ စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေအားလုံးကို ပြောင်ကျကျ ငြင်းဆန်တာတွေကို ပြုမူ လုပ်ဆောင်နေဆဲပါ။
စိတ်ကျန်းမာရေး ကျွမ်းကျင်သူတွေရဲ့ အဆိုအရ အခုလို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေဟာ ပဋိပက္ခဇုန်တွေမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှု အမြင့်ဆုံးကို ရောက်စေနိုင်တဲ့ အဓိက အကြောင်းအရင်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး စိတ်ဒဏ်ရာတွေအပြင် မကြာခဏ ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု (PTSD)၊ နာတာရှည် စိုးရိမ်တာတွေလည်း ဖြစ်လာစေတဲ့အတွက် စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေတွေလည်း ဖြစ်ပေါ်စေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
“အမျိုးသမီးတွေက မိသားစုတစ်ခုမှာဆိုရင် စောင့်ရှောက်ပေးတဲ့သူတွေပေါ့နော်။ အဲ့ဒီ့လို စောင့်ရှောက်ပေးတဲ့ သူတွေက မိသားစု တကွဲတပြားဖြစ်သွားတာတွေ ရှိမယ်၊ မိသားစုဝင်တွေ ဆုံးရှုံးသွားတာ ရှိမယ်။ အဲ့ဒီ့အချိန်မှာဆိုရင် သူတို့က (အမျိုးသမီးတွေ) ဆုံးရှုံးမှုကို ဖော်ပြခွင့်မရဘဲနဲ့ ကျန်နေတဲ့ လူတွေအတွက်ကို ပြုုစုစောင့်ရှောက်ရမယ်၊ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ငါက သန်မာရမယ် ဆိုပြီး ဘယ်သူ့ကိုမှ မပြောဘဲ နေနေတာမျိုးတွေ ရှိလာတယ်” လို့ Online ကနေ စိတ်ကျန်းမာရေး ကုသပေးနေသူ အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ အခုလိုမျိုး လေကြောင်းရန်တွေနဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဘယ်လိုထိခိုက်လဲဆိုတာ သိသာထင်ရှားတဲ့ စစ်တမ်း ဒါမှမဟုတ် လေ့လာထားတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံ သီးသန့်ဆိုပြီး မရှိပေမယ့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက စစ်မက်ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားတဲ့ ဒေသတွေမှာ လေကြောင်းရန်က စိတ်ကျန်းမာရေးကို သက်ရောက်မှု ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အချက်အလက်တွေကတော့ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
“တံတားဦးလေတပ် တက် ဖိုက်တာတစ်စင်းက အနောက်မြောက်အရပ်ကို ဦးတည်လို့ စက်ထဲကနေ ကြားရင် ပြေးဖို့လို့ ပြင်နေကြပြီ” လို့ မကွေးတိုင်းထဲမှာ နေထိုင်တဲ့ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ပြောပါတယ်။
လေကြောင်းဒဏ်ခံစားနေရတဲ့ သူတွေက ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ပြီး အိပ်မပျော်တာ၊ အိပ်ရေးပျက်တာ၊ နာတာရှည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်တာတွေအပြင် မှတ်ဉာဏ်ယိုယွင်းတာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်းကို သက်ရောက်မှုတွေ ရှိလာတယ်လို့ CDM စိတ်ကျန်းမာရေးဆရာဝန်တစ်ဦးက ထောက်ပြ ပြောဆိုပါတယ်။
“ပဋိပက္ခဒေသတွေမှာ နေနေရတဲ့ လူတွေအဖို့က အဓိက လေကြောင်းပေါ့။ လေကြောင်းကျတော့ ကိုယ့်ခေါင်းပေါ်ကို တန်းရောက်လာတာ။ ကြီးကြီးမားမား ကြုံတွေ့ဖူးသူတွေက ရေရှည်မှာ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ များလာတယ်၊ စိုးရိမ်စိတ် လွန်ကဲလာတာတွေ ရှိတယ်။ ဘေးကနေကြည့်ရင်တော့ ရယ်စရာ ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ဒဏ်ရာရသွားတဲ့သူအတွက်က အရမ်း ကြောက်လာတယ်။ အဲ့ဒီ့လို စိတ်ဒဏ်ရာရတဲ့သူတွေကလည်း နယ်မြေတွေမှာ အများကြီးရှိနေပြီ” လို့ CDM စိတ်ကျန်းမာရေးဆရာဝန်က ပြောပါတယ်။
မကွေးတိုင်းထဲမှာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလကနေ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလအထိ စစ်အုပ်စုရဲ့ လက်နက်ကြီး၊ ဒရုန်း၊ မိုင်းနဲ့ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် သေဆုံးသူ ၅၂၇ ဦးအထိ ရှိပြီး ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းက အမျိုးသမီးနဲ့ ကလေးသူငယ်တွေ ဖြစ်တယ်လို့ Data for Myanmar ရဲ့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လထဲမှာ ထုတ်ပြန်တဲ့ အကြမ်းဖက် ဖြစ်စဥ်များကြောင့် မကွေးတိုင်းအတွင်း အရပ်သား ထိခိုက်သေဆုံးမှု အခြေအနေ အစီအရင်ခံစာထဲမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မြေပြင်မှာကတော့ အဲ့ဒီ စာရင်းထက် ပိုမိုများပြားနိုင်ပါတယ်။
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၁ ရက်အထိ အာဏာသိမ်း စစ်အုပ်စုက နိုင်ငံတဝန်း လေကြောင်းဗုံးကြဲမှု ၆၄၅၀ ကျော် ကျူးလွန်ခဲ့ပြီး ဗုံးဒဏ်ကြောင့် မွေးကင်းစကလေးငယ် အပါအဝင် အရပ်သား ပြည်သူ ၃၈၀၀ ကျော် သေဆုံး၊ ၆၈၀၀ ကျော် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရခဲ့ပါတယ်။ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်း ၉၉ ခု၊ ကျောင်း ၂၉၁ ကျောင်း၊ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံ ၄၈၅ ခုကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေ ဆက်လက်ကျူးလွန်နေတယ်လို့ Justice For Myanmar နဲ့ ပြည်တွင်းပြည်ပ အဖွဲ့အစည်း ၂၀၉ အဖွဲ့ကနေ ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ ရက်က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။
မမေသူက သူ့အတွက်တော့ သူ့ရဲ့ လွယ်အိတ်လေးဟာ အလိုလိုနေရင်း ဘဝတစ်ခုဖြစ်နေပြီ လို့ ပြောပါတယ်။ စစ်အုပ်စု ရန်ကြောင့် ပိုင်ဆိုင်သမျှ အိုးအိမ်တွေ တစ်ခုခုသာ ထပ်ဖြစ်သွားခဲ့ရင် အဲ့ဒီ့ လွယ်အိတ်လေးက သူ့မိသားစုရဲ့ အနာဂတ်မှာ ပြန်တည်ဆောက်နိုင်မယ့် မျှော်လင့်ချက် အရိပ်အယောင်တွေ ပါဝင်နေတယ်လို့ ရင်ဖွင့်ပါတယ်။
မမေသူက သက်ပြင်းရှည်ကြီးချရင်း အရိုးရှင်းဆုံးဆုတစ်ခုကိုပဲ တောင်းဆိုလိုက်ပါတော့တယ်။
“လေယာဥ်သံတွေ မရှိတော့ဘဲ ကောင်းကင်ကြီး တိတ်ဆိတ်နေတဲ့တစ်ရက်ကို ရောက်ရင် ရပါပြီ”။ ။
